Jeneratör Gürültü Uygunluğu: 2000/14/AT Sınır Değerleri, Ek VI–VII–VIII ve Hesaplama Aracı

Jeneratörler, açık alanda kullanılan teçhizatın gürültü emisyonunu düzenleyen 2000/14/AT kapsamında gürültü sınır değerine tabi ürünlerdir. Bu ürünlerde CE işareti tek başına yeterli değildir; gürültü etiketi, AB uygunluk beyanı, onaylanmış kuruluş belgesi ve gürültü test raporu birlikte bulunmalıdır. Bu yazıda jeneratörlerin gürültü mevzuatı karşısındaki durumunu, sınır değerleri, ölçüm yöntemini, uygunluk değerlendirme prosedürlerini ve makine emniyeti tarafını ayrıntılı olarak ele alıyoruz. Yazının içinde, jeneratörünüzün sınır değerini kVA veya kW üzerinden hesaplayabileceğiniz bir hesaplama aracı da bulunuyor.

Hangi Jeneratörler 2000/14/AT Kapsamında?

Türkiye’de Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik (2000/14/AT) ile uygulanan direktif, jeneratörleri iki ayrı teçhizat olarak ele alır:

• Güç jeneratörleri (< 400 kW): İçten yanmalı bir motor ile tahrik edilen ve sürekli elektrik enerjisi sağlayan jeneratör setleri. Benzinli portatif jeneratörler, dizel kabinli/açık tip jeneratörler, römorklu (mobil) jeneratörler bu gruptadır. Sınır, elektrik gücüne (P_el) göre belirlenir.
• Kaynak jeneratörleri: Kaynak akımı üreten, motor tahrikli döner cihazlar. Sınır, konvansiyonel kaynak akımı, yük gerilimi ve çalışma çevriminden hesaplanan P_el değerine göre belirlenir.

Elektrik gücü 400 kW ve üzerindeki güç jeneratörleri gürültü sınır değeri listesinde yer almaz. Burada kullanılan güç, jeneratörün etiketindeki prime (sürekli) güçtür (ISO 8528-1); stand-by güç değil. kVA cinsinden verilen değerler için genellikle cos φ = 0,8 ile kW’a çevrilir.

Jeneratörler İçin Gürültü Sınır Değerleri

“lg” 10 tabanlı logaritmadır. Hesaplanan değer en yakın tam sayıya yuvarlanır (0,5’ten küçükse aşağı, 0,5 ve üzeri ise yukarı).

Jeneratör Gürültü Sınır Değeri Hesaplayıcı

Giriş türünü seçin; jeneratörünüzün kVA ya da kW değerini (kaynak jeneratöründe akım, gerilim ve çalışma çevrimini) girin. Etiketinizdeki garanti edilen değeri girerseniz sınırla karşılaştırma da yapılır.

Bilgilendirme amaçlıdır. P_el: güç jeneratörlerinde ISO 8528-1’e göre prime (sürekli) güç; kaynak jeneratörlerinde konvansiyonel kaynak akımı × konvansiyonel yük gerilimi × en düşük çalışma çevrimi faktörü. Sınır değer en yakın tam sayıya yuvarlanır.

Yaygın Güçler İçin Örnek Sınır Değerleri (cos φ = 0,8)

450 kVA (360 kW) jeneratör hâlâ kapsam içindedir; 500 kVA (400 kW) ve üzeri kapsam dışıdır. Görüldüğü gibi sınır değer 95–98 dB aralığında dar bir bantta kalır; bu nedenle özellikle açık tip ve büyük güçlü jeneratörlerde kabin ve susturucu tasarımı belirleyicidir.

Jeneratörlerde Gürültü Ölçümü Nasıl Yapılır?

Ölçüm, 2000/14/AT Ek III Kısım B’deki güç jeneratörü test koduna göre, temel standart EN ISO 3744 kullanılarak yapılır:

• Kurulum: Jeneratör yansıtıcı (sert) bir zemine yerleştirilir; kızak üzerindeki jeneratörler 0,40 m yüksekliğinde bir destek üzerine konulur.
• Ölçüm yüzeyi: Ek III Kısım A’ya göre 6 mikrofon noktalı yarım küre veya EN ISO 3744’e göre ölçüm mesafesi d = 1 m olan paralelyüz (dikdörtgen kutu) yüzey.
• Çalışma koşulları: ISO 8528-10’un ilgili maddesine göre, jeneratör ısınmış ve kararlı çalışma koşulunda yük altında çalıştırılır.
• Sonuç: Mikrofon noktalarındaki ses basınç seviyelerinden A ağırlıklı ses gücü seviyesi (L_WA) hesaplanır; arka plan gürültüsü ve çevre düzeltmeleri uygulanır.

Ölçülen değer ile garanti edilen değer arasındaki fark (belirsizlik ve üretim sapması payı) üretici tarafından belirlenir ve teknik dokümantasyonda gerekçelendirilir.

Gürültü Uygunluk Değerlendirme Prosedürleri: Ek VI, Ek VII ve Ek VIII

Güç jeneratörleri (< 400 kW) ve kaynak jeneratörleri, 2000/14/AT’nin 12. maddesinde, yani gürültü sınır değerine tabi teçhizat listesinde yer alır. Bu nedenle üreticinin yalnızca kendi iç üretim kontrolüyle (Ek V) uygunluk beyan etmesi yeterli değildir; sürece mutlaka bir onaylanmış kuruluşun dahil olması gerekir. Üretici, aşağıdaki üç prosedürden birini seçer:

TESTPLUS, 2908 numaralı onaylanmış kuruluş olarak 2000/14/AT kapsamında Ek VI, Ek VII ve Ek VIII prosedürlerinin üçünde de uygunluk değerlendirmesi yapmaktadır. Ölçümler üretim tesisinizde veya sahada gerçekleştirilebilir.

Gürültü Etiketi ve AB Uygunluk Beyanı

Piyasaya arz edilen her jeneratörün üzerinde, CE işaretinin yanında garanti edilen ses gücü seviyesini gösteren gürültü etiketi (L_WA … dB işareti) görünür, okunaklı ve silinmez şekilde bulunmalıdır. AB uygunluk beyanında ise en az şu bilgiler yer almalıdır:

• Üreticinin (veya yetkili temsilcisinin) adı ve adresi,
• Teçhizatın tanımı: tip, marka/ticari ad, seri numarası, elektrik gücü (kVA/kW),
• Uygulanan uygunluk değerlendirme prosedürü (Ek VI, Ek VII veya Ek VIII),
• Görev alan onaylanmış kuruluşun adı, adresi ve kimlik numarası (ör. NB 2908),
• Bu tipe ait ölçülen ses gücü seviyesi ve garanti edilen ses gücü seviyesi,
• 2000/14/AT’ye ve varsa uygulanan diğer mevzuata (2006/42/AT, 2014/30/AB vb.) yapılan atıflar,
• Düzenlendiği yer ve tarih, yetkili kişinin imzası.

Garanti edilen değer, ölçülen ses gücü seviyesine ölçüm belirsizliği ve üretimden kaynaklanan sapmalar eklenerek belirlenir ve sınır değeri aşamaz. Etikette ölçülen değer değil, garanti edilen değer yazar.

Gürültü Uygunluğu Kontrol Listesi

Jeneratörlerinizin gürültü emisyonu açısından uygunluğunu aşağıdaki başlıklarla kontrol edebilirsiniz:

1. AB Uygunluk Beyanı 2000/14/AT’ye atıf yapıyor mu? Prosedür (Ek VI/VII/VIII) ve onaylanmış kuruluş numarası beyanda yazılı mı?
2. Onaylanmış kuruluş belgesi mevcut mu ve piyasadaki model/güç aralığını kapsıyor mu?
3. Gürültü etiketi üründe var mı, garanti edilen değer beyanla aynı mı ve sınır değerin altında mı? (Yukarıdaki hesaplayıcıyla kontrol edebilirsiniz.)
4. Gürültü test raporu Ek III’teki test koduna ve EN ISO 3744’e göre hazırlanmış mı?
5. Teknik dosya güncel mi; ürün üzerindeki güç değeri ile beyandaki değer tutarlı mı?
6. Seri üretimin, belgelendirilen tiple aynı olduğu (motor, alternatör/kompresör bloğu, kabin, susturucu değişiklikleri) doğrulanabiliyor mu?

Makine Emniyeti Tarafı: 2006/42/AT ve (AB) 2023/1230

Jeneratörler gürültü mevzuatının yanında Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) kapsamındadır. Jeneratör setleri makine direktifinin Ek IV listesinde (yüksek riskli makineler) yer almadığından, makine emniyeti açısından onaylanmış kuruluş katılımı zorunlu değildir; üretici uygunluğu kendi iç üretim kontrolüyle beyan edebilir. Ancak müşteri taleplerinde ve ihalelerde, bağımsız bir kuruluşun değerlendirmesi üretici için güçlü bir kanıt sağlar.

TESTPLUS, jeneratörler için makine emniyeti tarafında gönüllü alanda belgelendirme hizmeti vermektedir. Bu kapsamda ürün, uyumlaştırılmış standartlar esas alınarak incelenir ve test edilir:

• EN ISO 8528-13: İçten yanmalı motorla tahrik edilen alternatif akım jeneratör setleri – güvenlik,
• EN ISO 12100: Risk değerlendirmesi ve risk azaltma,
• EN 60204-1: Makinelerin elektrik donanımı (uygulanabildiği ölçüde).

20 Ocak 2027‘den itibaren AB’de 2006/42/AT’nin yerini (AB) 2023/1230 Makine Tüzüğü alacaktır. Uygunluk beyanları ve teknik dosyalar bu tarihe kadar yeni tüzüğe göre güncellenmelidir. Gürültü tarafında 2000/14/AT uygulanmaya devam etmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Jeneratörümde CE işareti var; gürültü için ayrıca belge gerekir mi?

Evet. CE işareti tek başına gürültü uygunluğunu göstermez. Güç jeneratörleri gürültü sınır değerine tabi olduğundan, Ek VI, Ek VII veya Ek VIII kapsamında onaylanmış kuruluş tarafından değerlendirilmiş olmalı ve bu durum uygunluk beyanında belirtilmelidir.

Aynı motoru kullanan farklı kVA modelleri için tek ölçüm yeterli mi?

Her model/tip için garanti edilen değer ayrı belirlenir. Aynı aileden modeller için ölçüm stratejisi, onaylanmış kuruluşla birlikte teknik dokümantasyon üzerinden değerlendirilir.

Kabin veya susturucu değişirse ne olur?

Gürültüyü etkileyen her tasarım değişikliği belgelendirilen tipten sapma anlamına gelebilir; değişiklik onaylanmış kuruluşa bildirilmeli ve gerekirse yeniden ölçüm yapılmalıdır.

İthal ettiğim birkaç adet jeneratör için ne yapmalıyım?

Az adetli veya tekil ürünler için Ek VII (birim doğrulama) en pratik yoldur; her ürün ayrı ayrı ölçülür ve belgelendirilir.

2000/14/AT kapsamındaki teçhizat listesi, uygunluk değerlendirme prosedürleri, gürültü sınırı hesaplayıcı ve ithalatta istenen belgeler için gürültü sertifikası (2000/14/AT CE belgelendirme) sayfamıza bakabilirsiniz.

TESTPLUS ile Süreç Nasıl İlerler?

1. Başvuru: Ürün bilgileri (model listesi, güç değerleri, mevcut beyan ve raporlar) ile başvuru yapılır.
2. Prosedür seçimi: Üretim yapınıza göre Ek VI, Ek VII veya Ek VIII prosedürü belirlenir.
3. Ölçüm ve inceleme: Gürültü ölçümleri üretim tesisinizde veya sahada, akredite yöntemlerle yapılır; teknik dokümantasyon değerlendirilir.
4. Belgelendirme: Uygunluk sağlandığında onaylanmış kuruluş belgesi (NB 2908) düzenlenir; Ek VI ve Ek VIII’de periyodik gözetim devam eder.
5. Makine emniyeti (isteğe bağlı): Aynı ziyarette gönüllü makine emniyeti değerlendirmesi de yapılabilir.