Kompresörler, açık alanda kullanılan teçhizatın gürültü emisyonunu düzenleyen 2000/14/AT kapsamında gürültü sınır değerine tabi ürünlerdir. Bu ürünlerde CE işareti tek başına yeterli değildir; gürültü etiketi, AB uygunluk beyanı, onaylanmış kuruluş belgesi ve gürültü test raporu birlikte bulunmalıdır. Bu yazıda kompresörlerin 2000/14/AT karşısındaki durumunu, sınır değerleri, ölçüm yöntemini, uygunluk değerlendirme prosedürlerini ve makine emniyeti tarafını ayrıntılı olarak anlatıyoruz. Yazıda ayrıca kompresörünüzün motor gücünü girerek sınır değerini hesaplayabileceğiniz bir hesaplama aracı bulunuyor.
Hangi Kompresörler 2000/14/AT Kapsamında?
Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik (2000/14/AT) kapsamında, net kurulu gücü 350 kW’ın altındaki kompresörler gürültü sınır değerine tabidir. Direktife göre kompresör; hava, gaz veya buharı giriş basıncından daha yüksek bir basınca sıkıştıran makinedir ve çıplak kompresör bloğu, tahrik motoru ile güvenli çalışma için gerekli tüm bileşenleri birlikte kapsar.
- Dizel motorlu, römorklu (seyyar) şantiye kompresörleri,
- Elektrik motorlu, açık alanda kullanılmak üzere tasarlanmış vidalı ve pistonlu kompresörler,
- Taşınabilir, tekerlekli kompresörler.
Fanlar (hava sirkülasyonu sağlayan düşük basınçlı cihazlar) ve vakum pompaları kapsam dışıdır. Yalnızca kapalı alanda sabit kullanım için tasarlanmış kompresörlerin kapsam durumu, ürünün kullanım amacı ve üretici beyanına göre değerlendirilir.
Kompresörler İçin Gürültü Sınır Değerleri
| Net kurulu güç P (kW) | İzin verilen LWA (dB / 1 pW) |
|---|---|
| P ≤ 15 | 97 |
| 15 < P < 350 | 95 + 2 lg P |
“lg” 10 tabanlı logaritmadır. Hesaplanan değer en yakın tam sayıya yuvarlanır (0,5’ten küçükse aşağı, 0,5 ve üzeri ise yukarı).
Kompresör Gürültü Sınır Değeri Hesaplayıcı
Kompresörünüzün motor gücünü kW veya HP olarak girin. Etiketinizdeki garanti edilen değeri de girerseniz sınırla karşılaştırma yapılır.
Bilgilendirme amaçlıdır. P: kompresörü tahrik eden motorun net kurulu gücü (kW). Sınır değer en yakın tam sayıya yuvarlanır (0,5 ve üzeri yukarı).
Yaygın Motor Güçleri İçin Örnek Sınır Değerleri
| P (kW) | ≈ HP | Hesaplanan | Sınır LWA (dB) |
|---|---|---|---|
| 4 | 5 | 97,00 | 97 |
| 7,5 | 10 | 97,00 | 97 |
| 11 | 15 | 97,00 | 97 |
| 15 | 20 | 97,00 | 97 |
| 22 | 30 | 97,68 | 98 |
| 37 | 50 | 98,14 | 98 |
| 55 | 74 | 98,48 | 98 |
| 75 | 101 | 98,75 | 99 |
| 110 | 148 | 99,08 | 99 |
| 160 | 215 | 99,41 | 99 |
| 250 | 335 | 99,80 | 100 |
| 315 | 422 | 100,00 | 100 |
Sınır değer 97–100 dB aralığında kalır. Güç iki katına çıktığında sınır yalnızca yaklaşık 0,6 dB artar; bu nedenle büyük güçlü kompresörlerde kabin yalıtımı, fan ve egzoz susturucusu tasarımı kritik önemdedir.
Kompresörlerde Gürültü Ölçümü Nasıl Yapılır?
Ölçüm, 2000/14/AT Ek III Kısım B’deki kompresör test koduna göre, temel standart EN ISO 3744 kullanılarak yapılır (kompresörlere özgü gürültü test kodu ISO 2151 ile de uyumludur):
- Kurulum: Kompresör yansıtıcı (sert) bir zemin üzerine yerleştirilir; römorklu kompresörler kendi tekerlekleri üzerinde ölçülür.
- Ölçüm yüzeyi: Ek III Kısım A’ya göre 6 mikrofon noktalı yarım küre veya EN ISO 3744’e göre ölçüm mesafesi d = 1 m olan paralelyüz yüzey.
- Çalışma koşulları: Kompresör ısıtılmış ve sürekli çalışmadaki gibi kararlı durumda olmalı; tam yükte veya tekrarlanabilir ve en gürültülü çalışmayı temsil eden bir koşulda çalıştırılır.
- Sonuç: Ölçülen ses basınç seviyelerinden A ağırlıklı ses gücü seviyesi (LWA) hesaplanır; arka plan gürültüsü ve çevre düzeltmeleri uygulanır.
Gürültü Uygunluk Değerlendirme Prosedürleri: Ek VI, Ek VII ve Ek VIII
Net kurulu gücü 350 kW’ın altındaki kompresörler, 2000/14/AT’nin 12. maddesinde, yani gürültü sınır değerine tabi teçhizat listesinde yer alır. Bu nedenle üreticinin yalnızca kendi iç üretim kontrolüyle (Ek V) uygunluk beyan etmesi yeterli değildir; sürece mutlaka bir onaylanmış kuruluşun dahil olması gerekir. Üretici, aşağıdaki üç prosedürden birini seçer:
| Prosedür | Nasıl işler? | Kimler için uygun? |
|---|---|---|
| Ek VI – İç üretim kontrolü + teknik dokümantasyonun değerlendirilmesi ve periyodik kontrol | Onaylanmış kuruluş, üreticinin teknik dokümantasyonunu ve ölçüm sonuçlarını inceler, gerekirse ölçümleri tekrarlatır ve bir uygunluk belgesi düzenler. Ardından seri üretimin bu belgeye uygunluğunu periyodik kontrollerle doğrular. | Belirli modelleri sürekli üreten, seri üretim yapan üreticiler. |
| Ek VII – Birim doğrulama | Onaylanmış kuruluş, piyasaya arz edilecek her bir ürünü (birimi) tek tek inceler, gürültü ölçümünü yapar ve o birim için uygunluk belgesi düzenler. | Özel sipariş, tek seferlik veya az adetli üretimler; ithal edilen tekil ürünler. |
| Ek VIII – Tam kalite güvencesi | Onaylanmış kuruluş, üreticinin tasarım, üretim, final muayene ve test aşamalarını kapsayan kalite sistemini değerlendirir, onaylar ve düzenli denetimlerle gözetir. | Çok sayıda model ve varyantı olan, oturmuş kalite yönetim sistemine sahip büyük üreticiler. |
TESTPLUS, 2908 numaralı onaylanmış kuruluş olarak 2000/14/AT kapsamında Ek VI, Ek VII ve Ek VIII prosedürlerinin üçünde de uygunluk değerlendirmesi yapmaktadır. Ölçümler üretim tesisinizde veya sahada gerçekleştirilebilir.
Gürültü Etiketi ve AB Uygunluk Beyanı
Piyasaya arz edilen her kompresörün üzerinde, CE işaretinin yanında garanti edilen ses gücü seviyesini gösteren gürültü etiketi (LWA … dB işareti) görünür, okunaklı ve silinmez şekilde bulunmalıdır. AB uygunluk beyanında ise en az şu bilgiler yer almalıdır:
- Üreticinin (veya yetkili temsilcisinin) adı ve adresi,
- Teçhizatın tanımı: tip, marka/ticari ad, seri numarası, net kurulu güç (kW),
- Uygulanan uygunluk değerlendirme prosedürü (Ek VI, Ek VII veya Ek VIII),
- Görev alan onaylanmış kuruluşun adı, adresi ve kimlik numarası (ör. NB 2908),
- Bu tipe ait ölçülen ses gücü seviyesi ve garanti edilen ses gücü seviyesi,
- 2000/14/AT’ye ve varsa uygulanan diğer mevzuata (2006/42/AT, 2014/30/AB vb.) yapılan atıflar,
- Düzenlendiği yer ve tarih, yetkili kişinin imzası.
Garanti edilen değer, ölçülen ses gücü seviyesine ölçüm belirsizliği ve üretimden kaynaklanan sapmalar eklenerek belirlenir ve sınır değeri aşamaz. Etikette ölçülen değer değil, garanti edilen değer yazar.
Gürültü Uygunluğu Kontrol Listesi
Kompresörlerinizin gürültü emisyonu açısından uygunluğunu aşağıdaki başlıklarla kontrol edebilirsiniz:
- AB Uygunluk Beyanı 2000/14/AT’ye atıf yapıyor mu? Prosedür (Ek VI/VII/VIII) ve onaylanmış kuruluş numarası beyanda yazılı mı?
- Onaylanmış kuruluş belgesi mevcut mu ve piyasadaki model/güç aralığını kapsıyor mu?
- Gürültü etiketi üründe var mı, garanti edilen değer beyanla aynı mı ve sınır değerin altında mı? (Yukarıdaki hesaplayıcıyla kontrol edebilirsiniz.)
- Gürültü test raporu Ek III’teki test koduna ve EN ISO 3744’e göre hazırlanmış mı?
- Teknik dosya güncel mi; ürün üzerindeki güç değeri ile beyandaki değer tutarlı mı?
- Seri üretimin, belgelendirilen tiple aynı olduğu (motor, alternatör/kompresör bloğu, kabin, susturucu değişiklikleri) doğrulanabiliyor mu?
Makine Emniyeti Tarafı: 2006/42/AT ve (AB) 2023/1230
Kompresörler aynı zamanda Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) kapsamındadır. Kompresörler makine direktifinin Ek IV listesinde yer almadığından, makine emniyeti açısından onaylanmış kuruluş katılımı zorunlu değildir. Buna karşın bağımsız bir kuruluş değerlendirmesi, müşteri taleplerinde ve ihalelerde üreticinin elini güçlendirir.
TESTPLUS, kompresörler için makine emniyeti tarafında gönüllü alanda belgelendirme hizmeti vermektedir. İnceleme ve testlerde esas alınan başlıca standartlar:
- EN 1012-1: Kompresörler ve vakum pompaları – güvenlik kuralları – Bölüm 1: Hava kompresörleri,
- EN ISO 12100: Risk değerlendirmesi ve risk azaltma,
- EN 60204-1: Makinelerin elektrik donanımı.
20 Ocak 2027‘den itibaren AB’de 2006/42/AT’nin yerini (AB) 2023/1230 Makine Tüzüğü alacaktır; gürültü tarafında 2000/14/AT uygulanmaya devam etmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Elektrik motorlu kompresörler de gürültü sınırına tabi mi?
Evet; direktif tahrik türüne göre ayrım yapmaz. Açık alanda kullanılmak üzere tasarlanmış ve net kurulu gücü 350 kW’ın altındaki kompresörler, elektrik veya içten yanmalı motorlu olmasından bağımsız olarak sınır değere tabidir.
Net kurulu güç olarak hangi değeri almalıyım?
Kompresörü tahrik eden motorun etiketindeki nominal (net) güç esas alınır. HP cinsinden verilen güçler 1 HP = 0,7457 kW ile çevrilir.
Aynı gövdede farklı basınç versiyonları üretiyorum; her biri için ölçüm gerekir mi?
Garanti edilen değer her tip için ayrı beyan edilir. Farklı basınç/debi versiyonlarının gürültüye etkisi, onaylanmış kuruluşla birlikte teknik dokümantasyon üzerinden değerlendirilir; gerekirse en gürültülü versiyon ölçülür.
Az sayıda özel kompresör için hangi prosedür uygun?
Tekil veya az adetli ürünler için Ek VII (birim doğrulama) en pratik yoldur.
2000/14/AT kapsamındaki teçhizat listesi, uygunluk değerlendirme prosedürleri, gürültü sınırı hesaplayıcı ve ithalatta istenen belgeler için gürültü sertifikası (2000/14/AT CE belgelendirme) sayfamıza bakabilirsiniz.
TESTPLUS ile Süreç Nasıl İlerler?
- Başvuru: Ürün bilgileri (model listesi, güç değerleri, mevcut beyan ve raporlar) ile başvuru yapılır.
- Prosedür seçimi: Üretim yapınıza göre Ek VI, Ek VII veya Ek VIII prosedürü belirlenir.
- Ölçüm ve inceleme: Gürültü ölçümleri üretim tesisinizde veya sahada, akredite yöntemlerle yapılır; teknik dokümantasyon değerlendirilir.
- Belgelendirme: Uygunluk sağlandığında onaylanmış kuruluş belgesi (NB 2908) düzenlenir; Ek VI ve Ek VIII’de periyodik gözetim devam eder.
- Makine emniyeti (isteğe bağlı): Aynı ziyarette gönüllü makine emniyeti değerlendirmesi de yapılabilir.
