Skip to main content

Özet: Makinede esaslı değişiklik, (AB) 2023/1230 Makine Tüzüğü’nde tanımlanan; makinenin piyasaya arzından veya hizmete girişinden sonra fiziksel ya da dijital yolla yapılan, imalatçının öngörmediği, yeni bir tehlike yaratarak veya mevcut riski artırarak emniyeti etkileyen değişikliktir. Bu değişikliği yapan kişi, imalatçı yükümlülüklerini üstlenir.

Kullanımdaki bir makineye yeni bir fonksiyon eklemek, kapasitesini artırmak veya kumanda sistemini değiştirmek, bazı durumlarda makineyi mevzuat açısından “yeni makine” haline getirir. Bu durumda değişikliği yapan kişi imalatçı sayılır ve CE uygunluk sürecinin tüm yükümlülüklerini üstlenir. (AB) 2023/1230 Makine Tüzüğü bu konuyu ilk kez açık bir tanımla düzenliyor.

Bugünkü Durum: 2006/42/AT

Makina Emniyeti Yönetmeliği’nde “esaslı değişiklik” tanımı bulunmaz. Uygulamada Avrupa Komisyonu’nun Makine Direktifi Uygulama Kılavuzu ve Mavi Rehber esas alınır: makinenin özgün performansını, kullanım amacını veya tipini önemli ölçüde değiştiren ve risk değerlendirmesini etkileyen müdahaleler, makinenin yeni bir ürün olarak değerlendirilmesine yol açabilir. Tanım olmadığı için sınır çoğu zaman tartışmalıdır.

2023/1230’daki Tanım

Tüzüğe göre makinede esaslı değişiklik; makinenin piyasaya arz edilmesinden veya hizmete sunulmasından sonra, fiziksel veya dijital yollarla yapılan, imalatçı tarafından öngörülmemiş veya planlanmamış olan ve yeni bir tehlike yaratarak ya da mevcut bir riski artırarak makinenin güvenliğini etkileyen değişikliktir. Değişikliğin esaslı sayılması için ayrıca şu sonuçlardan birini doğurması gerekir:

  • Mevcut güvenlikle ilgili kumanda sisteminde değişiklik yapılmasını gerektiren koruyucu veya koruyucu tertibat eklenmesi,
  • Kararlılığı veya mekanik dayanımı sağlamak için ek koruyucu önlemler alınması.

Tanımdaki “dijital yollarla” ifadesi önemlidir: yalnızca mekanik müdahaleler değil, yazılım güncellemeleri ve kumanda sistemi parametrelerindeki değişiklikler de makinede esaslı değişiklik oluşturabilir.

Kim İmalatçı Sayılır?

Eski bir pres makinesinde modernizasyon ve yeni kontrol panosu montajı

Tüzüğe göre esaslı değişikliği yapan gerçek veya tüzel kişi imalatçı kabul edilir ve imalatçı yükümlülüklerine tabi olur. Değişiklik bir makine grubunun (hattın) yalnızca bir bölümünü etkiliyorsa, yükümlülükler etkilenen bölümle sınırlıdır. Bu kişi makineyi kendi tesisinde kullanan işletme de olabilir, revizyon yapan bir firma da.

Esaslı Sayılabilecek ve Sayılmayacak Örnekler

Genellikle esaslı değişiklik değildir Esaslı değişiklik olabilir
Aynı özellikte yedek parça ile değişim Hız, kuvvet veya kapasitenin artırılması
İmalatçının öngördüğü bakım ve onarım Makinenin kullanım amacının değiştirilmesi
Güvenlik seviyesini aynı tutan veya artıran, yeni tehlike doğurmayan iyileştirme Kumanda sisteminin veya güvenlik yazılımının değiştirilmesi
İmalatçının kılavuzda öngördüğü opsiyonların takılması Elle beslemeli makineye otomatik besleme veya robot eklenmesi

Her durum kendi risk değerlendirmesiyle ele alınmalıdır; tablo yalnızca yön gösterir.

İş makinelerinde kabin veya koruyucu çerçeve üzerinde yapılan kaynak, delme ve kesme gibi müdahaleler de bu açıdan ayrıca değerlendirilmelidir; ayrıntılar için ROPS ve FOPS koruyucu yapılar yazımıza bakabilirsiniz.

Esaslı Değişiklik Varsa Ne Gerekir?

Değiştirilen makinede risk değerlendirmesi yapan mühendis

  • Değişiklikten etkilenen kısım için risk değerlendirmesi yapılır ve ilgili temel sağlık ve güvenlik gerekleri karşılanır.
  • Teknik dosya oluşturulur veya güncellenir.
  • Uygunluk değerlendirme prosedürü uygulanır; makine Ek IV (yeni Tüzükte Ek I) kapsamındaysa onaylanmış kuruluş katılımı gerekebilir.
  • Uygunluk beyanı düzenlenir, CE işareti ve imalatçı bilgileri iliştirilir.

Esaslı Olmayan Değişikliklerde Sorumluluk

Değişiklik esaslı sayılmasa bile, kullanımdaki makineler iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına, Türkiye’de İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne tabidir. İşveren, yapılan değişikliğin ardından ekipmanın güvenli olduğunu değerlendirmek ve belgelemekle yükümlüdür.

TESTPLUS, makine alanında onaylanmış kuruluş (NB 2908) olarak uygunluk değerlendirme faaliyeti yürütür. Ek IV kapsamı için Makina CE Belgesi sayfamızı, yeni Tüzüğün diğer yenilikleri için AB Makina Regülasyonu 2023/1230 yazımızı inceleyebilirsiniz.

Makinede Esaslı Değişiklik: Sık Sorulan Sorular

Her yazılım güncellemesi makinede esaslı değişiklik midir?

Hayır. Bir yazılım veya donanım değişikliği, ancak imalatçının öngörmediği yeni bir tehlike yaratıyor ya da mevcut bir riski artırıyorsa ve bu nedenle mevcut emniyet kontrol sistemini değiştirmeyi gerektiren koruyucu ya da koruma tertibatı eklenmesi veya stabilite ya da mekanik dayanım için ek koruyucu önlemler alınması gerekiyorsa esaslı değişiklik sayılır. Bu sorunun yanıtı risk değerlendirmesiyle belirlenir.

Makinede esaslı değişiklik yapan kişinin yükümlülükleri nelerdir?

Değişikliği yapan kişi, değişikliğin etkilediği kısım için ya da değişiklik makinenin tamamını etkiliyorsa makinenin tamamı için imalatçı yükümlülüklerini yerine getirir: risk değerlendirmesi, teknik dosya, uygun uygunluk değerlendirme prosedürü, AB uygunluk beyanı ve CE işareti. Değişikliğe uğrayan makine Ek I’de listelenen bir kategorideyse onaylanmış kuruluş katılımı gerekebilir.

Resmî Kaynaklar