Makina CE Belgesi Testleri: Hangi Testler Yapılır?
Makina CE belgesi testleri, bir makinenin Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) Ek-I’de tanımlanan temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşıladığını kanıtlamak için yapılan risk değerlendirmesi, muayene, ölçüm ve doğrulama çalışmalarının tümüdür. Bu rehberde hangi testlerin hangi standartlara göre yapıldığını, onaylanmış kuruluşun ne zaman devreye girdiğini ve 20 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek yeni Makine Tüzüğü (AB) 2023/1230 ile nelerin değişeceğini özetliyoruz.
Hazırlayan: TESTPLUS Teknik Ekibi — Onaylanmış Kuruluş NB 2908, TÜRKAK akreditasyonu AB-0155-U (ISO/IEC 17065)
Özet: Makine CE Testlerinde Temel Adımlar
- Risk değerlendirmesi – EN ISO 12100
- Temel Sağlık ve Güvenlik Gerekleri (TSGG) kontrol listesi – 2006/42/AT Ek-I
- Elektriksel güvenlik testleri – EN 60204-1
- Kumanda sistemlerinin güvenliği – EN ISO 13849-1 / -2 veya EN IEC 62061
- Koruyucular, güvenlik mesafeleri ve acil durdurma – EN ISO 13857, EN ISO 14120, EN ISO 14119, EN ISO 13850
- Hidrolik ve pnömatik sistemler – EN ISO 4413, EN ISO 4414
- Gürültü emisyonu ölçümü ve beyanı – EN ISO 3744 / 3746, EN ISO 11201 serisi
- Elektromanyetik uyumluluk – 2014/30/AB, EN 61000-6 serisi
- Varsa C tipi (ürüne özel) standarda göre tip incelemesi
1. Risk Değerlendirmesi (EN ISO 12100)
Tüm makine CE süreçlerinin başlangıç noktası risk değerlendirmesidir. EN ISO 12100’e göre makinenin sınırları belirlenir, mekanik, elektriksel, termal, gürültü, titreşim, ergonomi ve malzeme kaynaklı tehlikeler tanımlanır, her tehlike için risk tahmini yapılır ve riskler “üç adımlı yöntem” ile (doğal güvenli tasarım → koruyucu önlemler → kullanıcı bilgisi) azaltılır. Muayenede, risk değerlendirmesinde öngörülen önlemlerin makinede fiilen uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilir.
2. TSGG Kontrol Listesi (2006/42/AT Ek-I)
Yönetmeliğin Ek-I’indeki temel sağlık ve güvenlik gerekleri madde madde makineye uygulanır; her madde için “uygulanabilir / uygulanamaz” kararı ve uygunluğu gösteren kanıt (test raporu, standart maddesi, çizim, talimat) eşleştirilir. Kumanda sistemleri, hareketli parçalara karşı koruma, stabilite, aydınlatma, işaretleme ve kullanım kılavuzu bu kontrolün başlıca konularıdır.
3. Elektriksel Güvenlik Testleri (EN 60204-1)
Makinenin elektrik donanımı EN 60204-1 Bölüm 18’e göre doğrulanır:
- Koruma iletkeni devresinin sürekliliği (topraklama sürekliliği)
- Yalıtım direnci testi
- Gerilim (dielektrik dayanım) testi
- Artık gerilimlere karşı koruma
- Otomatik besleme kesmenin (hata çevrim empedansı) doğrulanması
- Fonksiyonel testler ve pano, kablo, işaretleme kontrolü
4. Kumanda Sistemlerinin Güvenliği (EN ISO 13849-1 / -2)
Güvenlikle ilgili kumanda fonksiyonları (acil durdurma, kilitleme, iki el kumanda, güvenli hız vb.) için gerekli performans seviyesi (PLr) risk değerlendirmesinden belirlenir. Ardından sistemin ulaştığı performans seviyesi (PL a–e) kategori, MTTFd, DCavg ve ortak neden arızası (CCF) parametreleriyle hesaplanır ve EN ISO 13849-2’ye göre validasyon yapılır. Alternatif olarak EN IEC 62061 (SIL) yaklaşımı kullanılabilir.
5. Koruyucular, Güvenlik Mesafeleri ve Acil Durdurma
- EN ISO 13857: Tehlikeli bölgelere üst ve alt uzuvlarla erişimi engelleyen güvenlik mesafeleri ve açıklık ölçüleri
- EN ISO 14120: Sabit ve hareketli koruyucuların tasarımı
- EN ISO 14119: Koruyuculara bağlı kilitleme tertibatları ve devre dışı bırakmaya karşı önlemler
- EN ISO 13855: Işık perdesi gibi koruyucu tertibatların yaklaşma hızına göre konumlandırılması
- EN ISO 13850: Acil durdurma butonunun tipi, konumu, kategorisi (0 veya 1) ve fonksiyon testi
6. Hidrolik ve Pnömatik Sistemler (EN ISO 4413 / 4414)
Basınç sınırlama, enerji kesildiğinde güvenli duruş, depolanmış enerjinin boşaltılması, hortum ve bağlantıların korunması ile devre şemalarının makineyle uyumu kontrol edilir.
7. Gürültü Emisyonu Ölçümü
2006/42/AT, kullanım kılavuzunda gürültü emisyon değerlerinin beyan edilmesini zorunlu kılar: çalışma noktasındaki A-ağırlıklı ses basınç seviyesi, 70 dB(A)’yı aşıyorsa pik C-ağırlıklı değer ve 80 dB(A)’yı aşan makinelerde ses gücü seviyesi. Ölçümler EN ISO 3744 / EN ISO 3746 (ses gücü) ve EN ISO 11201 serisine (emisyon ses basıncı) göre yapılır. Açık alanda kullanılan ekipmanlar ayrıca 2000/14/AT Dış Mekân Gürültü Yönetmeliği kapsamına girebilir.
8. Elektromanyetik Uyumluluk (EMC)
Elektrik/elektronik donanımı olan makineler 2014/30/AB EMC Yönetmeliği’ne de uymak zorundadır. Endüstriyel ortam için genellikle EN 61000-6-2 (bağışıklık) ve EN 61000-6-4 (emisyon) uygulanır. TESTPLUS, 2014/30/AB kapsamında Türkiye’de atanmış onaylanmış kuruluş olarak EMC uygunluk değerlendirme işlemlerini yürütür.
9. C Tipi Standarda Göre Tip İncelemesi
Makine için özel bir C tipi standart varsa (ör. pres frenler için EN ISO 16092 serisi, forkliftler için EN ISO 3691-1, yükseltilebilir iş platformları için EN 280, gıda makineleri için EN 1672-2 ve ilgili ürün standartları) muayene bu standardın gereklerine göre yapılır. C tipi standart, A ve B tipi standartlardan farklı hüküm içeriyorsa C tipi standart önceliklidir.
Onaylanmış Kuruluş Ne Zaman Gerekir?
CE işaretini üretici iliştirir ve AT Uygunluk Beyanı’nı üretici imzalar. Çoğu makine için uygunluk değerlendirmesi üreticinin iç üretim kontrolüyle yapılabilir. Ancak 2006/42/AT Ek-IV‘te sayılan makinelerde (ör. ağaç işleme makineleri, presler, plastik/kauçuk enjeksiyon makineleri, yeraltı makineleri, araç kaldırma liftleri, kişi kaldırma makineleri, ROPS/FOPS vb.) harmonize standartlar tam uygulanmadıysa onaylanmış kuruluş tarafından AT tip incelemesi (Ek-IX) veya tam kalite güvencesi (Ek-X) zorunludur. Harmonize standartlar tam uygulandığında da üretici isteğe bağlı olarak tip incelemesi tercih edebilir.
TESTPLUS, NB 2908 numaralı onaylanmış kuruluş olarak makine CE belgelendirmesi kapsamında AT tip incelemesi ve test hizmetleri sunar.
2023/1230 Makine Tüzüğü ile Ne Değişiyor?
AB Makine Tüzüğü (AB) 2023/1230, 20 Ocak 2027‘den itibaren 2006/42/AT’nin yerini alacaktır. Öne çıkan değişiklikler:
- Ek-I Bölüm A’daki yüksek riskli makinelerde (ör. kendi kendine gelişen davranışlı güvenlik bileşenleri) onaylanmış kuruluş katılımı her durumda zorunlu hâle gelir.
- Siber güvenlik, bozulmaya karşı koruma ve yapay zekâ tabanlı güvenlik fonksiyonları için yeni temel gerekler eklenir.
- Kullanım talimatları dijital formatta sunulabilir.
- Önemli değişiklik (substantial modification) yapan kişi “üretici” sayılır ve yükümlülükleri üstlenir.
2027 sonrasında piyasaya arz edilecek makineler için test ve risk değerlendirmesi planlamasının şimdiden yeni tüzüğe göre yapılması önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Makina CE belgesini kim verir?
CE işareti bir belge değil, üreticinin beyanıdır; üretici iliştirir. Onaylanmış kuruluş ise Ek-IV makinelerinde AT tip inceleme sertifikası düzenler veya gönüllü olarak yapılan test ve muayenelere ilişkin rapor ve sertifika verir.
Makine CE belgesinin geçerlilik süresi ne kadardır?
2006/42/AT Ek-IX’a göre AT tip inceleme sertifikası her 5 yılda bir gözden geçirilmelidir. Makinede tasarım değişikliği olursa ya da uygulanan standart veya yönetmelik değişirse bu süre dolmadan yeniden değerlendirme gerekir.
Makine CE testleri ne kadar sürer?
Süre; makinenin Ek-IV kapsamında olup olmamasına, C tipi standart bulunup bulunmamasına, kumanda sisteminin karmaşıklığına ve teknik dosyanın hazır olmasına göre değişir. Teknik dosyası eksiksiz olan makinelerde süreç belirgin şekilde kısalır.
Makina CE belgesi test maliyetini neler belirler?
Makinenin tipi ve risk sınıfı, uygulanacak standart ve test sayısı, muayenenin tesiste mi sahada mı yapılacağı ve model/varyant sayısı maliyeti belirleyen başlıca etkenlerdir. Makinenize özel teklif için teknik ekibimizle iletişime geçin.
İkinci el veya ithal makine için CE testi gerekir mi?
AB veya Türkiye pazarına ilk kez arz edilen ya da hizmete sunulan makineler (ithal ve AB dışından gelen ikinci el makineler dâhil) yönetmelik kapsamındadır ve uygunluğu gösterilmelidir.
Makina CE belgesi testleri ile ilgili talep ve sorularınız için TESTPLUS teknik ekibiyle iletişime geçin. İlgili sayfalar: CE Belgesi Nedir? · Akreditasyonlarımız · Belge Sorgulama
