Kısa cevap: ROPS (Roll-Over Protective Structure), iş makinesi devrildiğinde operatörü koruyan; FOPS (Falling-Object Protective Structure) ise operatörü üzerine düşen kaya, moloz veya ağaç gibi nesnelere karşı koruyan kabin ya da çerçeve yapısıdır. Her ikisi de makine mevzuatında yüksek riskli ürünler arasında sayılır; deneyleri EN ISO 3471 (ROPS) ve EN ISO 3449 (FOPS) standartlarına göre yapılır.
Türkçe mevzuatta ROPS için “Devrilmeye Karşı Koruyucu Yapı (DKKY)”, FOPS için “Düşen Nesnelere Karşı Koruyucu Yapı” ifadeleri kullanılır. Bu yazıda iki yapının ne işe yaradığını, hangi standartlarla deneye tabi tutulduğunu ve CE işareti için hangi uygunluk değerlendirme prosedürlerinin uygulandığını özetliyoruz.
ROPS Nedir?
ROPS, makine devrildiğinde emniyet kemeri takılı operatörün ezilme riskini azaltan koruyucu yapıdır. Yapı, devrilme enerjisini sönümleyecek şekilde kontrollü olarak deforme olur; ancak bu deformasyon operatörün bulunduğu hacme girmemelidir.
FOPS Nedir?
FOPS, operatörü kaya, ağaç, moloz, tuğla ve el aleti gibi düşen nesnelere karşı korur. Yapı, darbe enerjisini delinmeden karşılamalıdır.
ROPS ve FOPS Hangi Mevzuatla Zorunludur?
| Hüküm | İçerik |
|---|---|
| 2006/42/AT Ek I, Madde 3.4.3 | Sürücülü hareketli makinede devrilme riski varsa makine uygun bir koruyucu yapı (ROPS) ile donatılmalıdır. |
| 2006/42/AT Ek I, Madde 3.4.4 | Düşen nesne veya malzeme riski varsa makine uygun bir koruyucu yapı (FOPS) ile donatılmalıdır. |
| 2006/42/AT Ek IV, Madde 22 ve 23 | ROPS ve FOPS, özel uygunluk değerlendirme prosedürlerine tabi makine/emniyet aksamı listesindedir. |
| (AB) 2023/1230 Ek I, Bölüm B | 20 Ocak 2027’den itibaren ROPS ve FOPS, yeni Makine Tüzüğü’nde de yüksek riskli ürünler listesinde yer alır. |
ROPS ve FOPS piyasaya makineden bağımsız olarak arz edildiğinde emniyet aksamı olarak değerlendirilir; CE işareti taşımalı ve AT uygunluk beyanı ile birlikte sunulmalıdır. Yeni düzenlemeye geçişin genel çerçevesi için Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği (AB) 2023/1230 yazımıza bakabilirsiniz.
ROPS Standartları ve Deney Yöntemi
| Standart | Uygulama alanı |
|---|---|
| EN ISO 3471 | Kütlesi 700 kg ve üzeri dozer, yükleyici, kazıcı-yükleyici, greyder, skreyper, belden kırma damper ve silindir gibi yer değiştirme (iş) makineleri |
| EN ISO 12117-2 | Kütlesi 6 tonun üzerindeki hidrolik ekskavatörler (ROPS) |
| EN ISO 12117 | Kompakt ekskavatörler – Devrilmeye karşı koruyucu yapı (TOPS) |
| ISO 8082 serisi | Kendinden yürür ormancılık makineleri (ROPS) |
ROPS deneyinde koruyucu yapıya makine kütlesine bağlı olarak yanal, düşey ve boyuna statik yükler uygulanır. Asgari kuvvet ve enerji değerleri sağlanırken yapının hiçbir elemanı ISO 3164’te tanımlanan sehim sınırlama hacmine (DLV) girmemelidir. DLV, oturan bir operatörün yaklaşık boyutlarını temsil eden ve deney sırasında korunması gereken hacimdir. Güncel standart sürümlerini Harmonize Standart Listesi aracımızdan kontrol edebilirsiniz.
FOPS Standartları ve Kabul Seviyeleri
EN ISO 3449, EN ISO 6165’te tanımlanan yer değiştirme makinelerine uygulanır ve iki kabul seviyesi tanımlar:
| Seviye | Darbe enerjisi | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Seviye I (Level I) | 1 365 J | Küçük nesnelere (tuğla, küçük beton parçaları, el aletleri) karşı koruma – yol bakımı, peyzaj, genel şantiye işleri |
| Seviye II (Level II) | 11 600 J | Ağır nesnelere (ağaç, kaya parçaları) karşı koruma – saha temizliği, yıkım, ormancılık, madencilik |
Deneyde standart düşürme cismi belirlenen yükseklikten koruyucu yapının üzerine bırakılır; yapı delinmemeli ve hiçbir elemanı DLV’ye girmemelidir. Ekskavatörlerde operatör koruyucu siperleri için EN ISO 10262, ormancılık makinelerinde ISO 8083 uygulanır.
ROPS ve FOPS İçin CE Belgesi Nasıl Alınır?
Uygulanacak prosedür, uyumlaştırılmış standartların ne ölçüde uygulandığına ve hangi mevzuat döneminde piyasaya arz edildiğine göre değişir:
| Durum | 2006/42/AT (20 Ocak 2027’ye kadar) | (AB) 2023/1230 (20 Ocak 2027’den itibaren) |
|---|---|---|
| Uyumlaştırılmış standartlar tüm temel gereklilikleri kapsayacak şekilde tam uygulanmışsa | İç üretim kontrolü (Ek VIII), AT tip incelemesi (Ek IX) veya tam kalite güvencesi (Ek X) | İç kontrol (Modül A), AB tip incelemesi (Modül B + C), tam kalite güvencesi (Modül H) veya birim doğrulama (Modül G) |
| Uyumlaştırılmış standart yoksa veya kısmen uygulanmışsa | Onaylanmış kuruluş katılımı zorunlu: Ek IX veya Ek X | Onaylanmış kuruluş katılımı zorunlu: Modül B + C, H veya G |
İş makinesinin bütünü için izlenecek adımlar Makine CE Belgesi sayfamızda anlatılmaktadır.
Kapsam Notları
- Tarım ve orman traktörleri: Devrilmeye karşı koruyucu yapıları Makine Emniyeti Yönetmeliği kapsamında değil, (AB) 167/2013 tip onayı mevzuatı kapsamında değerlendirilir.
- Forkliftler: Operatör üst koruyucusu (tepe siperi) için ISO 6055 uygulanır.
- Ormancılık makineleri: ROPS için ISO 8082, FOPS için ISO 8083 serisi uygulanır.
Koruyucu Yapıda Değişiklik Yapılabilir mi?
Koruyucu yapıda sonradan yapılan kaynak, delme veya kesme gibi değişiklikler deney sonuçlarını geçersiz kılabilir. Bu nedenle onaylı bir ROPS/FOPS yapısı üzerinde imalatçı onayı olmadan değişiklik yapılmamalıdır. Bu tür müdahalelerin makinenin uygunluğuna etkisi için Makinede Esaslı Değişiklik yazımıza bakabilirsiniz.
ROPS ve FOPS ile İlgili Sorularınız mı Var?
ROPS ve FOPS hakkında bilgi almak için TESTPLUS ile iletişime geçebilirsiniz.
