Gürültü işaretlemesi, 2000/14/AT kapsamındaki açık alanda kullanılan her teçhizatın CE işaretiyle birlikte taşımak zorunda olduğu garanti edilen ses gücü seviyesi (LWA) göstergesidir. İçeriği ve biçimi 2000/14/AT’nin 11. maddesinde ve Ek IV’ünde belirlenmiştir.
Bu yazıda gürültü etiketinde nelerin bulunması gerektiğini, etikete hangi değerin yazıldığını ve etiketin uyması gereken oran ve ölçüleri bir araya getirdik. Yazıdaki gürültü etiketi üretici ile ses gücü seviyesini ve etiket boyutunu girip referans oranlara göre çizilmiş etiketi indirebilirsiniz.
- CE işaretine garanti edilen ses gücü seviyesi göstergesi eşlik eder.
- Gösterge; dB cinsinden tek sayı, LWA işareti ve Ek IV’teki piktogramdan oluşur.
- Yazılan sayı ölçülen değer değil, garanti edilen değerdir.
- Etiket küçültülüp büyütülebilir, ancak çizimdeki oranlar korunmalıdır.
- Düşey ölçü mümkünse 40 mm’den küçük olmamalıdır.
- Her teçhizata görünür, okunaklı ve silinmez biçimde iliştirilir.
İçindekiler
2000/14/AT Gürültü İşaretlemesi Nedir?
2000/14/AT’nin 11. maddesine göre piyasaya arz edilen veya hizmete sunulan teçhizat, garanti edilen ses gücü seviyesi göstergesinin eşlik ettiği CE işaretini taşır. Göstergenin modeli Ek IV’te verilmiştir. Yükümlülük, kapsamdaki iki teçhizat grubu için de geçerlidir:
| Teçhizat grubu | Gereklilik | Gürültü etiketi |
|---|---|---|
| Madde 12 – gürültü sınır değerine tabi teçhizat | Garanti edilen ses gücü seviyesi izin verilen seviyeyi aşamaz; onaylanmış kuruluş sürece katılır (Ek VI, Ek VII veya Ek VIII). | Zorunlu |
| Madde 13 – yalnızca gürültü işaretlemesine tabi teçhizat | Sınır değer yoktur; üretici iç üretim kontrolü prosedürünü uygular (Ek V). | Zorunlu |
Madde 12 kapsamındaki bir teçhizat tipi için izin verilen ses gücü seviyesini gürültü sınırı hesaplayıcı ile bulabilirsiniz.
Madde ve ek numaraları 2000/14/AT Direktifi’ne göredir; Türkiye’de aynı kurallar direktifle uyumlaştırılmış yönetmelikle uygulanır.
Gürültü Etiketinde Neler Bulunur?
Ek IV’e göre garanti edilen ses gücü seviyesi göstergesi üç öğeden oluşur:
- Sayı: garanti edilen ses gücü seviyesinin dB cinsinden tek sayısı.
- İşaret: LWA işareti.
- Piktogram: Ek IV’te çizildiği biçimde, altıgen içindeki hoparlör sembolü.
Garanti Edilen ve Ölçülen Ses Gücü Seviyesi
Mevzuat iki ayrı değer tanımlar ve bunlardan yalnızca biri etikete yazılır:
| Değer | Anlamı | Etikette |
|---|---|---|
| Ölçülen ses gücü seviyesi | Ek III’te tanımlanan ölçümlerle, tipi temsil eden tek bir makineden veya birkaç makinenin ortalamasından belirlenen seviye. | Hayır |
| Garanti edilen ses gücü seviyesi | Üretimdeki değişkenlikten ve ölçüm yönteminden kaynaklanan belirsizlikleri de içeren ve üreticinin veya yetkili temsilcisinin aşılmadığını teyit ettiği seviye. | Evet |
Her iki değer de AT uygunluk beyanında yer alır; etiketteki değer beyandaki garanti edilen değerle aynı olmalıdır. Madde 12 teçhizatında garanti edilen değeri gürültü sınırı hesaplayıcı ile sınır değerle karşılaştırabilirsiniz.
Gürültü Etiketi Ölçüleri
Ek IV etiketin boyutu için iki kural koyar:
- Oranlar: Gösterge teçhizatın büyüklüğüne göre küçültülür veya büyütülürse çizimdeki oranlar korunmalıdır.
- En küçük boyut: Göstergenin düşey ölçüsü mümkünse 40 mm’den küçük olmamalıdır.
| Kod | Ölçü | Referans çizim | 40 mm yükseklikte | 60 mm yükseklikte |
|---|---|---|---|---|
| A | Toplam yükseklik | 100 mm | 40 mm | 60 mm |
| B | İç çerçeve yüksekliği | 88 mm | 35,2 mm | 52,8 mm |
| C | Dış kenar boşluğu, üst ve alt | 6 mm | 2,4 mm | 3,6 mm |
| D | Piktogramın üstündeki ve sayının altındaki iç boşluk | 3 mm | 1,2 mm | 1,8 mm |
| E | Piktogram ve LWA işaretinin yüksekliği | 32 mm | 12,8 mm | 19,2 mm |
| F | Piktogram ile sayı arasındaki boşluk | 4 mm | 1,6 mm | 2,4 mm |
| G | Sayının yüksekliği | 46 mm | 18,4 mm | 27,6 mm |
| H | Toplam genişlik | 90 mm | 36 mm | 54 mm |
| I | İç çerçeve genişliği | 78 mm | 31,2 mm | 46,8 mm |
| J | Dış kenar boşluğu, sol ve sağ | 6 mm | 2,4 mm | 3,6 mm |
Tablodaki ölçüler yukarıdaki referans çizimden hesaplanmıştır (ölçek = etiket yüksekliği ÷ 100).
Gürültü Etiketi Üretici
Garanti edilen ses gücü seviyesini ve etiket yüksekliğini (A) veya genişliğini (H) girin. Araç etiketi referans oranlara göre çizer ve her ölçüyü harf koduyla listeler. Yüksekliği 40 mm’nin altındaki etiketler üretilmez. Teçhizatınız gürültü sınır değerine tabiyse önce gürültü sınırı hesaplayıcı ile sınırı kontrol edin.
Yükseklik ve genişlik birbirine bağlıdır (H = A × 0,9); biri değişince diğeri güncellenir. Girilebilecek en yüksek değer 194 dB’dir.
| Kod | Ölçü | Referans | Sonuç |
|---|---|---|---|
| A | Toplam yükseklik | 100 | – |
| B | İç çerçeve yüksekliği | 88 | – |
| C | Dış kenar boşluğu, üst ve alt | 6 | – |
| D | Piktogramın üstündeki ve sayının altındaki iç boşluk | 3 | – |
| E | Piktogram ve LWA işaretinin yüksekliği | 32 | – |
| F | Piktogram ile sayı arasındaki boşluk | 4 | – |
| G | Sayının yüksekliği | 46 | – |
| H | Toplam genişlik | 90 | – |
| I | İç çerçeve genişliği | 78 | – |
| J | Dış kenar boşluğu, sol ve sağ | 6 | – |
Ses, hava moleküllerinin sıkışması ve genleşmesiyle, yani basınç dalgalarıyla yayılır. 194 dB seviyesine ulaşıldığında ses dalgasının düşük basınç tarafı tamamen vakum (sıfır basınç) seviyesine iner. Hava daha fazla genleşemeyeceği için, dünya atmosferinde normal şartlar altında bu seviyeden daha yüksek bir “ses dalgası” oluşamaz; bu noktadan sonra dalga şok dalgasına dönüşür. Bu sınır aslında ses basınç seviyesi için geçerlidir; etikette yazan değer ise farklı bir büyüklük olan ses gücü seviyesidir (LWA). Araç 194 dB’yi yalnızca üst sınır olarak kullanır.
Sorumluluk reddi: Bu araç resmî bir araç değildir ve yalnızca bilgilendirme amacıyla sunulmuştur. Etiketi kullanmadan önce güncel yönetmelik ve gerekliliklere göre mutlaka kontrol edin. Garanti edilen değerden ve nihai etiketin uygunluğundan üretici sorumludur; TESTPLUS bu araçla üretilen etiketler için sorumluluk kabul etmez.
İşaret Nasıl İliştirilir?
- CE işareti ve garanti edilen ses gücü seviyesi göstergesi her teçhizata görünür, okunaklı ve silinmez biçimde iliştirilir.
- CE işaretinin veya gürültü göstergesinin anlamı ya da biçimi konusunda yanıltabilecek işaret ve yazılar yasaktır.
- Başka işaretler, CE işaretinin ve gürültü göstergesinin görünürlüğünü ve okunaklılığını azaltmamak koşuluyla iliştirilebilir.
Gürültü İşaretlemesinde Sık Yapılan Hatalar
- Etikete garanti edilen değer yerine ölçülen değerin yazılması.
- Etiketteki değerin AT uygunluk beyanındaki garanti edilen değerden farklı olması.
- Etiketin oranları bozulacak şekilde yatay veya dikey çekiştirilmesi.
- Teçhizatta yer olduğu halde 40 mm’den küçük etiket kullanılması.
- Solan veya sökülen, dolayısıyla silinmez olmayan etiketler.
- Etiketin yalnızca sınır değer olan teçhizatta gerektiği sanılarak Madde 13 teçhizatında kullanılmaması.
Sık Sorulan Sorular
Gürültü sınır değeri olmayan teçhizatta da etiket zorunlu mu?
Evet. Yalnızca gürültü işaretlemesine tabi teçhizat (Madde 13) da CE işaretini garanti edilen ses gücü seviyesi göstergesiyle birlikte taşımak zorundadır.
Etikete hangi değer yazılır?
dB cinsinden tek sayı olarak garanti edilen ses gücü seviyesi. Ölçülen değer etikette değil, AT uygunluk beyanında ve teknik dosyada yer alır.
Etiket 40 mm’den küçük olabilir mi?
Ek IV, düşey ölçünün mümkünse 40 mm’den küçük olmaması gerektiğini belirtir. Daha küçük bir etiket ancak teçhizatın boyutu buna izin vermediğinde gerekçelendirilebilir; bu durumda da çizimdeki oranlar korunmalıdır.
Gürültü etiketini kim iliştirir?
Üretici veya yetkili temsilcisi. Uygunluk değerlendirmesine onaylanmış kuruluşun katıldığı durumlarda da bu sorumluluk üreticidedir.
TESTPLUS ile Uygunluk Değerlendirmesi
Gürültü etiketinin iliştirilmesi, 2000/14/AT kapsamındaki uygunluk değerlendirmesinin son adımıdır. TESTPLUS (NB 2908), 2000/14/AT gürültü emisyonu kapsamında uygunluk değerlendirmesi yapar. Ayrıntılar için 2000/14/AT Direktifi ve Madde 12 ile Madde 13 farkı yazılarımıza, sınır değerler için gürültü sınırı hesaplayıcı aracına, CE işareti için CE işareti iliştirme kuralları ve ölçüleri yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıdaki ölçüler yukarıda gösterilen referans çizimden alınmıştır; nihai etiketi her zaman mevzuatın Ek IV’üne göre kontrol edin.
Kaynak: 2000/14/AT Direktifi (EUR-Lex)
